.png)
- fundagül atalay
- 24 Ara 2025
- 2 dakikada okunur
"Referans kullanmak özgünlüğü öldürür mü? Kısa cevap: hayır. Uzun cevap: gel anlatayım."
Sanatta referans konusu biraz yanlış anlaşılıyor. Sanki referans kullanan sanatçı “kopya çekiyormuş” gibi bir algı var. Oysa referans benim için bir kopyalama aracı değil, bir başlangıç noktası.
Referans = Kopya Değil
Referansla çalışmak, gördüğünü birebir çoğaltmak demek değil. Ben referansı; oran, ışık, duruş ya da atmosferi anlamak için kullanıyorum.
Bir fotoğrafa bakıp şunu düşünüyorum:
“Bunu aynen çizeyim” değil, “Buradaki referans bana ne söylüyor? ne hissettiriyor?”
Sonrası zaten bana ait.
Boş Tuvalle Bakışmak Her Zaman Romantik Değildir 😁
Şunu dürüstçe söyleyeyim: Her zaman “ilham perisi geldi, fırçayı aldım, harikalar yarattım” diye bir şey olmuyor 😄
Bazen boş tuvalle dakikalarca bakışıyoruz. İşte o noktada referans devreye giriyor. Bana bir yön, bir başlangıç veriyor. Gerisi zaten sezgi, renk ve yorum.
Referansla Çalışmak Cesaret İster
Aslında referansla çalışmak gizlenilecek bir şey değil. Ben bunu özellikle saklamıyorum çünkü özgünlük, referansı inkâr etmekle değil, onu dönüştürmekle olur. Yani tamamen referansı kopyalamaktansa ona yorum yaparak başka bir kompozisyona dönüştürme sanatıdır.
Aynı referansa bakan iki sanatçı, iki tamamen farklı iş çıkarır. Çünkü mesele neye baktığın değil, nasıl baktığındır.
Özgünlük Nerede Başlıyor?
Bence özgünlük şurada başlıyor:
Renk seçiminde
Fırça izinde
Abarttığın ya da sadeleştirdiğin detaylarda
Ne ekleyip neyi özellikle çıkardığında
Yani referans sadece bir iskelet. Et, ruh ve karakter sonradan geliyor.
Neden Referansla Çalışmayı Seviyorum?
Çünkü:
Gerçekçi oranlar yakalamamı sağlıyor
Hikâyesi olan işler üretmeme yardım ediyor
Beni kısıtlamıyor, aksine özgürleştiriyor
Referans bana sınır koymuyor. Bana zemin hazırlıyor.
“Ama Bu Daha Önce Yapılmış” Meselesi
Evet, bazı referanslar daha önce kullanılmış olabilir. Ama o referansa benim gözümle, benim ruh halimle bakılmadı.
Sanatta her şeyin “ilk kez” yapılmış olması gerekmiyor. Önemli olan nasıl anlatıldığı.
Referans Aynı Zamanda Bir Eğitim Alanı
Referansla çalışmak benim için sadece bir başlangıç desteği değil, aynı zamanda sürekli bir öğrenme alanı. Işığın form üzerindeki etkisini doğru okumayı, gölge geçişlerini, oranları ve hacmi anlamayı pratik içinde öğretiyor. Ne kadar çok referansla çalışırsam, gözüm o kadar keskinleşiyor, elim daha bilinçli hareket ediyor. Bir noktadan sonra referans, beni kısıtlayan bir şey olmaktan çıkıyor; aksine, teknik olarak güçlendikçe onu daha özgürce dönüştürmemi sağlıyor. Yani referansla çalışmak, hem pratiğimi geliştiriyor hem de anlatmak istediğim duyguyu daha net ifade etmemin önünü açıyor.
Son olarak da.. Küçük Bir Hatırlatma: Eski Ustalar da Referans Kullandı!
Referans sanki modern bir şeymiş gibi konuşuluyor ama değil. Rönesans’tan beri sanatçılar referansla çalışıyor.
Michelangelo anatomi çalıştı. Leonardo da Vinci defalarca aynı figürü eskizledi. Caravaggio canlı modellerle çalıştı. Vermeer kamera obscura kullandı.
Yani bugün “referans kullanmak özgünlüğü öldürür” demek, sanat tarihinin yarısını görmezden gelmek gibi.
Sonuç
Referansla çalışmak benim için bir yöntem, bir destek, bazen de sadece bir başlangıç cümlesi.Özgünlük ise yolun ilerleyen kısmında, fırça her tuvale değdiğinde ortaya çıkıyor.
Eğer bir işte samimiyet varsa, referans kullanılmış mı kullanılmamış mı çok da önemli olmuyor.
Web sitemde yer alan çalışmalarda da referansla başlayıp kendi yorumumla tamamladığım eserler bulunuyor.
🎨göz atmak için tıkla!
